(HNM) - Trong buổi gặp mặt nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày sinh của Chê Ghê-va-ra (14/6/1926-14/6/2008), ngày 12-6, tại trường Cao đẳng Y tế Hà Nội, nhà báo Lý Văn Sáu, nguyên cán bộ Đại sứ quán Việt Nam tại Cu-ba, người đã nhiều lần được gặp, làm việc với Chê Ghê-va-ra đã kể lại nhiều kỷ niệm về người anh hùng huyền thoại này.

Chê Ghê-va-ra tên thật là Ê-nét-tô Ghê-va-ra đề la Xơ-na, sinh ngày 14 tháng 6 năm 1928 trong một gia đình trung lưu tại thành phố Rô-xa-ri-ô (Ác-hen-ti-na). Năm 1953, sau khi tốt nghiệp Khoa Y của Đại học Bu-ê-nốt Ai-rét, Chê Ghê-va-ra - với cách gọi thân mật: Chê -  đã qua nhiều nước Mỹ La-tinh, chứng kiến nhiều cảnh đời trái ngược: sự giàu có của tư sản bản xứ và các ông chủ; tình cảnh khốn khổ của những người nông dân nghèo và thổ dân da đỏ... Chiến thắng Điện Biên Phủ của Việt Nam năm 1954 đã có những tác động trực tiếp đến suy nghĩ và quyết tâm đấu tranh giải phóng cho các dân tộc bị áp bức của Chê.

Năm 1955, ông đến Mê-hi-cô gặp Phi-đen Ca-xtơ-rô và tham gia cách mạng lật đổ chính quyền độc tài Ba-tít-xta. Tháng 1-1959, cách mạng Cu-ba thành công, Chê cùng nhiều chiến sĩ cách mạng Cu-ba tiến vào thành phố La Ha-ba-na và được chào đón như những vị anh hùng.

Ở Chê có phẩm chất của một con người hành động phi thường, một tư duy sâu sắc, thông minh, có tầm nhìn xa và vốn hiểu biết văn hóa sâu sắc. Ông có sức cảm hóa mạnh mẽ với mọi người ngay từ những lần gặp đầu tiên, bởi sự giản dị, tự nhiên, chân thành và độc đáo của ông. Trong những lần làm việc với nhà báo Lý Văn Sáu và nhiều cán bộ khác của Việt Nam, Chê đặc biệt quan tâm đến cuộc đấu tranh của nhân dân ta, kinh nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Ông luôn khẳng định cần có một, hai, ba, nhiều Việt Nam hơn nữa.

Sau khi Chê lặng lẽ rút khỏi hoạt động công khai năm 1965, các cơ quan tình báo Mỹ càng kiên quyết thực hiện mục tiêu ám sát Chê và ra sức tìm kiếm tung tích ông. Cùng với kế hoạch theo dõi Chê, Cơ quan tình báo Mỹ (CIA) còn tung tin ông đã chết với nhiều lí do xuyên tạc. Và chỉ một ngày sau khi Chê bị bắt tại vùng rừng núi Bô-li-vi-a hôm 8-10-1967, Chê đã bị sát hại và kẻ thù đã cắt hai bàn tay của ông. Một nhân viên CIA còn cắt một lọn tóc và lấy đi một số kỉ vật của ông, rồi đem bán đấu giá hồi cuối năm 2007 với giá hơn 100.000 USD.

Sau khi Chê qua đời, quân đội Bô-li-vi-a đã loan tin ông bị hỏa thiêu và tro di hài bị rải trong rừng rậm. Song, sự thật là ông và đồng đội đã bị đưa đi chôn tại một nơi bí mật. Các nhân chứng sống sau này, trong đó có nhân viên cơ yếu cũ của Tổng thống Bô-li-vi-a Ba-ri-en-tốt khi đó và người lái xe chở xác Chê cho biết ông không bị hỏa thiêu, mà được chôn tại Va-lê-gran-đê. Ngoài ra, còn có một cặp nhân chứng rất quan trọng là đôi tình nhân vô tình ngủ lại một túp lều chăn dê. Đêm đó, họ nghe thấy tiếng chó sủa nên tỉnh dậy vì nghĩ có kẻ trộm. Tuy nhiên, dưới ánh đèn mờ, họ sững sờ khi thấy một chiếc xe ủi đang đào một cái rãnh cạnh phần cuối đường băng hạ cánh sân bay Va-lê-gran-đe, các binh sĩ đã quẳng xác một số người xuống đó. Sau này khi biết rằng Chê và một số du kích khác bị giết, họ đã đoán rằng Chê đã bị chôn ở đó, mặc dù hiện trường đã bị san phẳng. Và mãi đến tận năm 1984 họ mới dám tiết lộ sự thật này cho báo chí vì sợ bị thủ tiêu.

Tất cả các thông tin được tập hợp và kiểm chứng. Ngày 15-12-1995, tiến sĩ Hô-giê Gôn-da-lết, Giám đốc Trung tâm Pháp y Cu-ba cùng một nhóm các chuyên gia đa ngành người Cu-ba, Ác-hen-ti-na, I-ta-li-a lên đường đến Va-lê-gran-đe để tìm kiếm nhận dạng Chê và đồng đội. Sau một thời gian lao động nghiêm túc khoa học và khẩn trương, nhóm công tác đã tìm thấy 7 di cốt bị chôn tại một ngôi mộ tập thể trong đó có Chê Ghê-va-ra. Di cốt của ông không có hai bàn tay và còn lại dấu vết phoóc-môn cùng chiếc áo khoác trong đó có đựng một gói thuốc xì gà mà Chê luôn mang theo bên mình. Ngày 12-7-1997, di cốt của ông và đồng đội được đưa về Cu-ba, được đón nhận trọng thể và an táng tại Đài tưởng niệm Chê Ghê-va-ra ở Xan-ta Cla-ra.

Hy sinh ở tuổi 35, Chê Ghê-va-ra là tấm gương sáng về lý tưởng sống, ý chí đấu tranh cách mạng của nhân dân Cu-ba và nhân dân các nước Mỹ La-tinh. Bất chấp những sự bóp méo, xuyên tạc, Chê vẫn mãi là biểu tượng tuyệt vời của một người chiến sĩ quốc tế, nhà cách mạng lãng mạn, và là một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử Mỹ La-tinh. Nhân dân Cu-ba và các nước Mỹ La-tinh đã tôn vinh ông là “Hiệp sĩ của cách mạng châu Mỹ La-tinh”, “Người du kích Anh hùng”, “Nhà cách mạng gương mẫu”. Suốt đời ông luôn cống hiến cho sự nghiệp đấu tranh vì tự do, hạnh phúc của nhân dân Cu-ba và nhân dân các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Chê Ghê-va-ra luôn được nhớ tới như một biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và chủ nghĩa quốc tế cao cả.

Quang Minh

(Ghi theo lời kể của nhà báo Lý Văn Sáu)

note: Sao các báo toàn viết sai thế nhỉ. Hy sinh khi 39 tuổi chứ không phải 35.

(Theo Hanoi moi)