Kỷ niệm 41 năm ngày Che Guevara hy sinh (9/10/1967 – 9/10/2008).
Sau những cống hiến xuất sắc cho cách mạng Cuba, Che Guevara đã tiếp tục lên đường đến với những phong trào cách mạng của nhân dân các nước châu Phi, châu Mỹ La-tinh khác, bởi vì anh luôn sẵn sàng “chiến đấu chống chủ nghĩa đế quốc bất cứ nơi nào có thể” . Năm 1967, Che hy sinh khi đang lãnh đạo phong trào du kích tại Bolivia khi mới 39 tuổi. Tuy nhiên, những chi tiết về hoàn cảnh hy sinh, và những giờ phút cuối cùng của Che vẫn còn chưa thống nhất, bởi đã có nhiều sự thật bị những kẻ tham gia vào sự kiện đó che giấu hoặc diễn giải theo mục đích riêng. Theo thời gian, những bí mật về sự hy sinh bi tráng của Che đã dần được sáng rõ, và điều đó càng làm cho Che trở thành một huyền thoại bất tử.

Đầu tháng 11/1966, Che bí mật xâm nhập Bolivia, để gây dựng phong trào cách mạng và trực tiếp chỉ huy đội quân du kích chiến đấu chống lại chính quyền độc tài quân sự thân Mỹ đang cầm quyền ở đây. Quân du kích đã thu được những thắng lợi hết sức quan trọng, nhất là trong những trận chiến đấu với quân chính phủ ở giai đoạn đầu, tạo thuận lợi cho việc duy trì và phát triển phong trào kháng chiến. Tuy nhiên, sau những thất bại quân sự khi đối đầu với quân du kích, và đứng trước sự phát triển lớn mạnh của phong trào kháng chiến, chính quyền độc tài quân sự tay sai cũng như chính phủ Mỹ hết sức lo sợ một “Cuba thứ hai” ở châu Mỹ la-tinh, nên đã huy động nhiều lực lượng, dùng nhiều thủ đoạn để đối phó với phong trào cách mạng. Trong đó có việc Mỹ đã chi nhiều triệu đô-la viện trợ quân sự cho chính quyền Bolivia để thành lập các đơn vị biệt kích chuyên để chống du kích, được trang bị hoàn toàn bằng vũ khí của Mỹ, trực tiếp được các cố vấn quân sự Mỹ huấn luyện và chỉ huy. Do đó, cuộc kháng chiến dần trở nên khó khăn. Mặc dù vậy, Che cùng các đồng chí của mình vẫn kiên cường duy trì cuộc chiến đấu, quyết tâm không lùi bước trước sự tấn công của kẻ thù.

Chiến sỹ du kích huyền thoại của thế kỷ 20

Từ giữa năm 1967, quân đội chính phủ Bolivia, mà lực lượng chính là các tiểu đoàn biệt kích được Mỹ huấn luyện, thường xuyên tổ chức các chiến dịch tấn công vào các căn cứ của quân du kích, để tiêu diệt lực lượng kháng chiến, và đặc biệt theo chỉ thị của chính phủ Mỹ, các điệp viên CIA cải trang dưới lốt các sỹ quan quân đội Bolivia còn có nhiệm vụ tham gia chiến dịch để truy lùng, tiêu diệt bằng được người lãnh đạo của phong trào du kích, người mà từ lâu đã là cái gai khó nhổ trong mắt bọn đế quốc. Do sự chênh lệch về lực lượng, cũng như sự thiếu thốn về vũ khí, đạn dược, lương thực thuốc men, do con đường tiếp tế từ Cuba và các mạng lưới bí mật ở Bolivia bị quân chính phủ cản trở, đội quân du kích của Che đã phải tiến hành những trận chiến đấu ác liệt để mở đường máu phá vòng vây của quân thù.

Sáng ngày 8/10/1967, tại hẻm núi Quebrada del Churo, gần ngôi làng La Higuera, đội du kích do Che chỉ huy khi bắt đầu tiến qua các ngọn đồi, đã phát hiện quân biệt kích đang đi càn ngay phía dưới khe núi hẹp. Che bèn chia đội du kích của mình thành 3 nhóm, và ra lệnh cho các chiến sỹ ngụy trang, không được nổ súng làm lộ đội hình với hy vọng đến tối sẽ tổ chức một trận đánh để phá vòng vây. Nhưng đến 1h30' chiều, trận đánh đã nổ ra trên cánh đồng khoai tây giữa khe núi, lúc bọn biệt kích phát hiện 2 chiến sỹ du kích trong nhóm của Che, khi họ định di chuyển vị trí. Lính biệt kích nhả đạn xối xả vào các chiến sỹ du kích bằng tiểu liên, súng máy và súng cối cá nhân. Các chiến sỹ du kích ngay lập tức nổ súng đáp trả. Aniceto, chiến sỹ người Bolivia, hy sinh ngay loạt đạn đầu tiên. Che mất liên lạc với 2 nhóm còn lại, và anh chia nhóm của mình làm 2 toán, những chiến sỹ bị ốm và bị thương rút lui trước về phía bờ sông, Che cùng các chiến sỹ còn lại sẽ yểm trợ và rút sau. Trận đánh vẫn diễn ra ác liệt, các chiến sỹ du kích đã tiêu diệt một số tên lính hung hăng xông tới nhưng thêm 2 chiến sỹ Cuba là Arturo và Antonio trúng đạn hy sinh. Che nấp sau một tảng đá lớn giữa những ruộng khoai tây, dùng khẩu carbine M-2 của mình bắn liên tục về phía bọn lính để yểm trợ cho các đồng đội của mình. Nhưng sau đó, khẩu súng này của Che bị một viên đạn súng máy phá hỏng nòng súng. Che rút súng ngắn bắn vào những tên lính cho đến khi hết các kẹp đạn, thì bị trúng một viên đạn vào chân trái, và một viên đạn khác xuyên thủng mũ bê-rê trên đầu anh. Cần phải rút ngay để thoát khỏi khu vực này, Willy, chiến sỹ người Bolivia, thấy Che ngã xuống, vội chạy lại xốc Che dậy và dìu anh rút về phía những lùm cây gần bờ sông. Nhưng những tên biệt kích đã nhìn thấy, chúng bắn theo 2 người và lao tới truy đuổi. Willy vừa dìu Che khuất sau bụi cây thì một tên trung sỹ người da đỏ tên là Bernardino Huanca, xông tới chặn đầu và chĩa súng vào họ.

Che, khi chiến đấu ở Bolivia – 1967

Sau đó, được Huanca báo tin rằng hắn vừa bắt sống được 2 du kích, đại úy Gary Prado, chỉ huy đại đội biệt kích, đã chạy lại nơi những người bị bắt. Sau khi đối chiếu với bản phác họa chân dung các du kích của Ciro Butos (-Ciro Butos là một du kích nhưng đã bỏ trốn và ra đầu hàng trước đó mấy tuần, hắn đã dùng khả năng hội họa của mình để vẽ lại chân dung từng chiến sỹ du kích để cung cấp cho quân chính phủ – TV), cùng với bản mô tả để nhận dạng Che do các điệp viên CIA cung cấp, Prado đã rất sửng sốt và cũng rất vui mừng khi nhận diện được người bị thương chính là Che, lãnh tụ của phong trào du kích đang bị Mỹ và Bolivia truy tìm gắt gao. Tên đại úy ra lệnh lấy dây lưng của Che để trói tay anh lại, cắt cử quân lính canh gác nghiêm ngặt rồi vội vã gửi một bức điện mật mã vô tuyến về Sở chỉ huy với nội dung: “Senor cansada.”(- Bố già bị mệt.), có nghĩa là Che đã bị bắt và bị thương, sau đó hắn quay lại chỉ huy quân lính lúc này vẫn đang giao tranh với các chiến sỹ du kích còn lại.

Lúc 3h chiều, trung tá Andres Selich nhận được tin tức qua vô tuyến điện về trận đụng độ giữa đơn vị biệt kích với “một nhóm quân Đỏ được chỉ huy bởi Che Guevara”. Nghe tin Che bị thương và bị bắt, Selich vội vã leo lên trực thăng bay đến La Higuera.

Che (thứ 3 từ trái sang) và các chiến sỹ của mình tại căn cứ trong rừng Bolivia

Mang theo viên trưởng làng để dẫn đường, Selich tìm xuống nơi Che đang bị bắt giữ, trong khi trận giao tranh vẫn diễn ra rải rác trong hẻm núi giữa những chiến sỹ còn lại của Che và bọn biệt kích. Trên đường đi xuống, họ gặp những tốp lính đang khiêng nhiều tên lính bị thương nặng, và Selich được báo rằng đến lúc đó đã có ít nhất 3 tên biệt kích bị giết. Cuối cùng khi tìm đến được địa điểm nơi Che đang bị trói, Selich đã có một cuộc nói chuyện ngắn với Che, mà sau này ông ta có ghi lại trong một báo cáo mật: “Tôi nói với Che rằng, quân đội Bolivia của chúng ta không đến nỗi như ông ấy vẫn tưởng, và Che đáp lại là do bị thương, và một viên đạn đã phá hỏng khẩu súng của mình, và trong hoàn cảnh đó ông ấy không còn cách lựa chọn nào khác mới bị bắt ...”

Khi trời tối và tiếng súng giao tranh vẫn nổ đây đó trong hẻm núi, Selich dẫn 2 tù binh, Che và Willy, về ngôi làng La Higuera gần đó. Lúc này, có thêm đại úy Prado quay lại và thiếu tá Miguel Ayoroa đi đến cùng Selich. Đến sườn dốc ngoài khe núi, Che được dìu đi bởi 2 tên lính bởi anh chỉ có thể đứng bằng một chân bên phải không bị thương. Một tốp nông dân khiêng mang thi thể của 2 chiến sỹ Arturo và Antonio đi cuối đoàn người.

Sau đó, Che bị trói tay và chân, giam vào một phòng học trong ngôi trường làng La Higuera. Bên cạnh là thi thể của Arturo và Antonio. Willy, vẫn còn sống và không bị thương, bị giam ở một căn phòng khác.

Che bị thương và bị đưa về giam trong một phòng học – La Higuera 9/10/1967

Do trời tối, cuộc truy lùng của quân chính phủ đối với những du kích còn lại tạm thời dừng lại cho đến 4h sáng, nhưng Selich vẫn tăng cường canh gác quanh La Higuera, đề phòng các đồng đội của Che tiến hành giải cứu cho chỉ huy của họ. Lúc 7h30' tối, Selich đánh điện cho Bộ tư lệnh để xin chỉ thị phải làm gì với Che, và được trả lời rằng “tiếp tục giam giữ cho đến khi có lệnh mới.”. Sau đó, Selich, Prado và Ayoroa đi vào phòng học để thẩm vấn Che. Selich có ghi lại đoạn đối thoại dài 45 phút trong sổ tay của mình.

“Tư lệnh, tôi thấy ông dường như đang rất thất vọng,” Selich hỏi Che, “Ông có thể giải thích lý do tại sao tôi lại thấy như vậy?”

“Tôi đã bị bắt,” Che đáp, “tất cả đã kết thúc, và đó là lý do tại sao ông thấy điều đó.”

Selich tiếp tục hỏi Che tại sao lại chọn Bolivia để tiến hành kháng chiến mà không phải là chính quê hương Argentina của anh. Che từ chối câu trả lời nhưng có nói rằng “có thể như thế tốt hơn.” Khi Che bắt đầu ca ngợi chủ nghĩa xã hội như là mô hình tốt nhất cho các nước Mỹ la-tinh, Selich đã cắt lời anh.

“Tôi không thích chuyển sang chủ đề đó”, tên trung tá nói, và tuyên bố rằng trong  mọi sự kiện, Bolivia sẽ là liều “vắc-xin để chống cộng sản”. Ông ta cũng buộc tội Che đã “xâm lược” Bolivia, và viện dẫn rằng phần lớn đội du kích của Che là “người nước ngoài” (- trong lực lượng du kích, ngoài những chiến sỹ Bolivia, còn có nhiếu chiến sỹ tình nguyện quốc tế người Cuba, Chile, Peru, Argentina … - T.V). Theo Selich, Che quay sang nhìn thi thể 2 chiến sỹ Cuba Arturo và Antonio nằm bên cạnh.

“Trung tá, hãy nhìn họ và thử nghĩ xem. Ở Cuba, những chàng trai này đã có thể có mọi thứ mà họ muốn, vậy mà họ đã đến đây để rồi chết như vậy.”

Selich sau đó cố gắng khai thác những thông tin từ Che về những du kích khác vẫn đang tiếp tục chiến đấu. “Tôi biết Benigno đã bị thương nặng từ trận đánh gần La  Higuera ngày 26/9, nơi mà Coco và những người khác đã bị giết. Tư lệnh, ông có thể nói cho tôi biết điều gì đó, nếu anh ta vẫn còn sống?”

“Trung tá, tôi có một trí nhớ rất tồi, tôi không nhớ gì cả và cũng không biết trả lời câu hỏi của ông thế nào.”

“Ông là người Cuba hay người Argentina?”

“Tôi là người Cuba, người Argentina, người Bolivian, người Peru, người Ecuador… Tôi là người con của châu Mỹ la-tinh. Ông hiểu điều đó mà.”

“Vậy điều gì khiến ông quyết định khởi nghĩa ở đất nước tôi?”

“Ông không thấy tình cảnh mà những người nông dân nơi đây đang sống?” Che hỏi lại. “Họ sống trong cảnh nghèo khổ đến cùng cực, chỉ có một căn lều rách nát để ngủ và sinh hoạt, không có quần áo để mặc, tủi nhục như những con vật ...”

“Nhưng điều đó cũng tương tự ở Cuba”, Selich đáp.

“Không, đó không phải là sự thật,” Che phản đối gay gắt, “Tôi không phủ nhận là ở Cuba vẫn còn những người nghèo, nhưng ít nhất là những người nông dân ở đó còn được hưởng những quyền tiến bộ, mà nơi đây những người Bolivia phải sống không một chút hy vọng. Từ lúc sinh ra, đến khi chết đi, chưa một lần được chứng kiến những thay đổi cho địa vị con người của mình.”

Bức ảnh cuối cùng chụp Che còn sống. Nó được CIA giữ kín trong nhiều năm. Đứng ngoài cùng bên trái là điệp viên CIA Felix Rodriguez – La Higuera 9/10/1967

Những tài liệu này, đã được giữ kín trong suốt 29 năm, cho đến năm 1996, vợ góa của trung tá Selich mới đồng ý cho nhà báo Jon Lee Anderson được xem và sao chép lại toàn bộ số tư liệu này, bao gồm các bức ảnh, các bức điện mật, nhật ký hành quân, sổ tay ghi chép dang dở cuộc nói chuyện với Che, và bản báo cáo mật của Selich viết về các sự kiện và diễn biến cuộc hành quyết Che năm 1967.

Lúc 6h15' sáng ngày 9/10/1967, một chiếc trực thăng bay tới La Higuera mang theo đại tá Joaquin Zenteno Anaya và “đại úy” Felix Ramos, tức điệp viên CIA Felix Rodriguez. Điệp viên CIA này mang theo một máy vô tuyến cầm tay cực mạnh, và một máy ảnh có ống kính đặc biệt để chụp các trang tài liệu.

Selich dẫn họ vào phòng học giam giữ Che, và có ghi lại “đại tá Zenteno đã nói chuyện với Tư lệnh du kích trong khoảng 30 phút.” Còn Rodriguez kể lại trong hồi ký của mình: “Khi tôi bước vào phòng, Che đang nằm trên sàn nhà, hai tay bị trói sau lưng,  chân bị thương vẫn đang chảy máu. Trông ông ấy rất tơi tả, tóc dài bù xù, quần áo rách bươm, chân không có giày mà quấn bằng miếng da buộc túm lại như của những người thổ dân ngày xưa.” Khi Rodriguez đứng im lặng quan sát thì tên đại tá Bolivia hỏi Che tại sao lại mang chiến tranh đến với đất nước của ông ta. Chúng không nhận được câu trả lời.

Sau đó, trung tá Selich nhìn thấy “đại úy” Felix Ramos bật máy vô tuyến điện cầm tay của mình lên và gửi đi một bức điện mật không rõ tới đâu. Rồi điệp viên CIA này bắt đầu chụp ảnh quyển nhật ký của Che và các tài liệu khác thu được tại một cái bàn đặt ngoài hiên. Trong khi đó, đại tá Zenteno dẫn theo thiếu tá Ayoroa xuống khe núi, quan sát các đơn vị biệt kích đang tiến hành càn quét để truy lùng các chiến sỹ du kích còn lại. Khi họ quay trở lại, khoảng 10h sáng, Rodriguez vẫn đang lúi húi chụp ảnh. Đến 11h, anh ta kết thúc công việc đó, và đề nghị với đại tá Zenteno được nói chuyện với “senor Guevara”. Trung tá Selich thấy không yên tâm, và “tự thấy việc hiện diện của tôi là cần thiết cho cuộc thẩm vấn này”, nên cùng đi vào phòng học với Rodriguez. Sổ tay của Selich có ghi lại rằng cuộc nói chuyện này “diễn ra với những chủ đề linh tinh về cách mạng Bolivia cũng như là cách mạng Cuba.”

Một tên lính biệt kích ngồi cạnh thị thể của Che vừa bị bắn chết trong lớp học – La Higuera 9/10/1967

Trong cuốn hồi ký của mình, khi kể về cuộc nói chuyện này, điệp viên CIA Rodriguez không hề đề cập đến sự có mặt của Selich ở trong phòng học cùng với mình, nhưng cũng như Selich, đều kể rằng Che luôn tỏ thái độ kiêu hãnh và can trường. Khi anh ta vừa vào phòng, Che đã tuyên bố thẳng thừng với Rodriguez rằng mình không thể bị hỏi cung, và chỉ chấp nhận khi điệp viên CIA này nói rằng anh ta chỉ mong muốn nói chuyện để trao đổi quan điểm. Bất cứ khi nào Rodriguez cố gắng moi thông tin về các kế hoạch, chiến dịch du kích thì Che đều từ chối trả lời. Che đặc biệt cự tuyệt về việc “nói xấu Fidel” mặc dù Rodriguez cố gắng dụ dỗ nhiều lần.

Lúc 12h30' trưa, một bức điện mật từ Bộ tư lệnh tối cao quân đội Bolivia ở La Paz được gửi đến cho đại tá Zenteno, và ông ta chuyển lệnh này cho trung tá Selich. Theo hồi ký của Selich thì chỉ thị đó là “tiến hành thủ tiêu senor Guevara”. Selich nói với Zenteno rằng đây là trách nhiệm của thiếu tá Ayoroa , vì anh ta là chỉ huy của đơn vị trực tiếp bắt giữ Che. Ngay sau đó, để Ayoroa và Rodriguez ở lại, Selich và Zenteno lên máy bay trực thăng quay về Vallegrande với chiến lợi phẩm là những tài liệu và vũ khí thu được. Khi họ quay trở lại vào lúc 1h30' chiều thì cuộc hành quyết đã được thực hiện.

Trong hồi ký của mình, Rodriguez lại khẳng định chính là anh ta, chứ không phải là đại tá Zenteno đã nhận bức điện mật mã ra lệnh hành quyết Che, và rằng anh ta đã kéo Zenteno sang một bên để can ngăn. Rodriguez nói rằng, “tôi đại diện chính phủ Mỹ ở đây”, và tuyên bố “chính phủ Mỹ muốn thủ lĩnh du kích còn sống trong bất kỳ trường hợp nào”, và một máy bay quân sự Mỹ đã đợi sẵn để đưa Che tới Panama để thẩm vấn. Theo Rodriguez, đại tá Zenteno nói rằng ông ta không thể bất tuân lệnh, nhất là mệnh lệnh trực tiếp từ tổng thống Barientos và Bộ tư lệnh tối cao. Ông ta sẽ cho một chiếc trực thăng quay lại lúc 2h chiều, và muốn rằng lúc đó sẽ được nghe báo cáo về cái chết của Che, và ông ta sẽ đích thân mang thi thể của Che về Vallegrande.

Những tên biệt kích đã bắn chết Che ngay trong phòng học – La Higuera 9/10/1967

(Nhiều năm sau cái chết của Che, trong các hồi ký, những người tham gia vào sự kiện này đều có xu hướng biện minh rằng đó là quyết định riêng của tổng thống Barrientos để đổ vấy trách nhiệm cho tên tổng thống đã chết này. Nhưng chúng ta luôn biết rõ một sự thật rằng, việc thủ tiêu Che, là “tác phẩm” của cả hệ thống độc tài quân sự tay sai , dưới sự “đạo diễn” của CIA. Không có chủ trương từ CIA và sâu xa là chính phủ Mỹ, thì không tên tay sai nào dám tự tiện hành động. Cũng như cái chết của tổng thống cánh tả Allende của Chile năm 1973 không chỉ là trách nhiệm của tên độc tài Pinochet. -T.V)

Sau khi Zenteno và Selich bay đi, Rodriguez cân nhắc về sự lựa chọn của mình. Anh ta đã gửi báo cáo cho CIA ngay sáng sớm hôm đó khi đã khẳng định được nhận dạng về Che, và đề nghị cho chỉ thị, nhưng đến lúc đó vẫn không có hồi âm, và giờ đây đã quá muộn. Anh ta có thể không tuân lệnh Zenteno và có thể đưa Che đi khỏi đó, nhưng cũng ý thức được nếu làm vậy, anh ta sẽ có thể tạo nên một thay đổi lịch sử “vô tiền khoáng hậu”; bởi trước đó, Fidel Castro đã từng bị chính quyền Batista bắt được, nhưng chỉ giam giữ chứ không thủ tiêu, và rõ ràng là điều đó không ngăn chặn được Fidel sau này đã lật đổ Batista. Cuối cùng, Rodriguez quyết định: “Nhiệm vụ của tôi là để lại việc đó trong tay những người Bolivia.” Khi đó, anh ta nghe thấy tiếng súng nổ từ phía các phòng học, nên vội chạy lại phòng học giam giữ Che thì thấy Che vẫn sống và đang nhìn ông ta từ góc phòng. Ông ta đi sang phòng bên cạnh, thì thấy một tên lính với khẩu súng bốc khói còn thi thể Willy đẫm máu nằm sõng xoài trên nền nhà. Tên lính nói rằng Willy “tìm cách trốn chạy”.

Cũng vẫn theo hồi ký của Rodriguez về sự kiện này, sau đó ông ta đi ra ngoài để nói chuyện với Che một lần nữa, và chụp một vài bức ảnh về Che. Những bức ảnh này được CIA giữ bí mật trong nhiều năm, trong đó có một bức ảnh trước cửa phòng học, chụp Rodriguez và mấy tên lính biệt kích đứng cạnh Che với khuôn mặt hốc hác, tóc dài, hai tay bị trói phía trước và ánh mắt không nhìn vào ống kính máy ảnh. Lúc này, mấy tên lính đến báo cáo về việc đã bắn chết Chino Chang, chiến sỹ du kích người Peru, bị thương và bị bắt vào buổi sáng hôm đó. “Che không nói gì nữa, ông ấy im lặng với vẻ mặt rất buồn bã, và quay đầu chầm chậm từ trái sang phải nhiều lần để nhìn thi thế các du kích nằm quanh đó.. Có lẽ đến lúc ấy Che nhận ra rằng ông ấy cũng sẽ chịu chung một số phận như vậy, mặc dù tôi không nói điều đó cho đến trước 1h chiều.”

Những tên lính biệt kích khiêng thi thể của Che ra trực thăng – La Higuera 9/10/1967

Tuy nhiên, hồi ký của Rodriguez chứa đựng nhiều mâu thuẫn với những công bố của các sỹ quan Bolivia có mặt tại hiện trường. Ví dụ, theo lời kể của viên sỹ quan hiện nay đã về hưu, cựu thiếu tá Miguel Ayoroa, thì Willy và Chino Chang cùng bị giam ở phòng học kế bên, và cùng bị xử bắn một lúc. Chứng cứ này trùng khớp với hầu hết các phiên bản khác được công bố về sự kiện này, theo đó, sự thật là những bức ảnh của Che chụp với Rodriguez đã được chụp trước khi Willy bị xử bắn, và sau đó, Che cùng Willy và Chino Chang bị hành quyết hầu như cùng một lúc, bởi những tên biệt kích “tình nguyện”, chứ không phải như trong hồi ký của Rodriguez ở trên.

Trong hồi ký của mình, Rodriguez cũng nhắc tới việc khi anh ta đi ra ngoài sắp xếp lại tài liệu của mình, thì một cô giáo địa phương tìm đến và hỏi khi nào sẽ xử bắn Che. Rodriguez hỏi lý do tại sao cô ấy muốn biết việc đó, thì cô gái có giải thích là trên đài phát thanh vừa thông báo tin là Che đã chết cho vết thương quá nặng.  Julia Cortez, khi đó 22 tuổi, kể rằng cô đã được cho vào gặp Che buổi sáng ngày 9/10/1967 sau khi Che yêu cầu được gặp cô giáo dạy trường làng, nơi mà Che đang bị giam giữ ở đó. Cô đã rất lo lắng, khi bước vào phòng Che đã nhìn cô rất chăm chú, và mỉm cười quay về phía bảng đen, chỉ một câu chính tả cô viết trên đó , và nói rằng có một lỗi ngữ pháp ở đó. Sau đó, Che nói với cô giáo rằng sự nhếch nhác của ngôi trường ở đây là một sự đáng xấu hổ của chính quyền dành cho trẻ em, và Che kể cho cô nghe về sự phát triển của nền giáo dục ở Cuba. Sau cuộc nói chuyện ngắn đó, Julia đi về, nhưng Che có yêu cầu được gặp cô lần nữa, không lâu trước khi bị xử bắn, nhưng cô cảm thấy quá sợ hãi để quay lại đó.

Không lâu sau, Rodriguez quay lại phòng học nơi giam giữ Che, nói với Che rằng anh ta rất tiếc và đã cố gắng làm tất cả những gì có thể những mệnh lệnh đến từ Bộ tư lệnh tối cao Bolivia … Anh ta không nói hết câu, nhưng Che hiểu “mệnh lệnh” đó nghĩa là gì. Theo Rodriguez, Che không hề tỏ thái độ ngạc nhiên hay sợ sệt, vẫn điềm tĩnh và nói: “Sẽ tốt hơn là như thế này … tôi không bao giờ nên để bị bắt sống”. Rodriguez đề nghị có nhắn gì cho gia đình, và Che đã nói với anh ta là: “…nói với Fidel là anh ấy sẽ sớm được thấy cuộc cách mạng toàn diện ở Mỹ la-tinh này … nói với vợ tôi là hãy tái giá và sống hạnh phúc và nuôi dạy các con …” Rodriguez sau đó có bày tỏ sự khâm phục và kính trọng đối với Che về bản lĩnh của một người đàn ông và về những gì mà Che đã thể hiện khi chuẩn bị đối diện với cái chết của mình. Tuy những nội dung về cuộc nói chuyện riêng giữa hai người mà nhân viên CIA này đưa ra (cũng như của các sỹ quan quân đội Bolivia khác đưa ra ở trên) không ai khác có thể kiểm chứng về tính xác thực của nó, nhưng qua đó cũng có thể thấy được sức cảm phục của Che, đúng như Fidel đã nói: “Che là một con người mà ngay cả kẻ thù cũng phải cảm thấy kính nể”.

Rodriguez sau đó rời khỏi phòng học. Trước đó, thiếu tá Ayoroa đã tập hợp bọn biệt kích và yêu cầu một người tình nguyện thi hành mệnh lệnh, một tên trung sỹ tên là Mario Teran đã xung phong, hắn đang đứng đợi ngoài cửa. Rodriguez nhìn tên trung sỹ và thấy khuôn mặt hắn đỏ bừng như vừa uống rượu.

“Tôi nói với anh ta rằng đừng bắn Che vào đầu và mặt, mà bắn từ cổ trở xuống” để cho những vết thương của Che giống như là bị thương trong trận đánh. Rodriguez kể,   “Tôi đi lên ngọn đồi sau trường, và nghe thấy tiếng súng nổ. Tôi xem đồng hồ, lúc đó là 1h10' chiều.”

Thi thể của Che được buộc vào càng hạ cánh của trực thăng đưa về Vallegrande – La Higuera 9/10/1967

Có rất nhiều câu chuyện kể lại khác nhau, nhưng theo một trong số đó đã trở thành huyền thoại, những lời cuối cùng của Che, khi tên trung sỹ Mario Teran bước vào phòng để bắn anh, là: “Tao biết mày đến đây để giết tao. Bắn đi, đồ hèn nhát, mày sẽ chỉ giết được một con người!”. Tên trung sỹ cảm thấy sợ hãi trước sự hiên ngang của người anh hùng và hắn do dự, rồi hắn chĩa khẩu súng trường bán tự động của Mỹ vào Che, vội nhắm mắt và bóp cò. Loạt đạn trúng vào tay và chân của Che, khiến anh ngã xuống nền nhà, nhưng anh vẫn gượng chống tay ngẩng dậy. Mario Teran bắn thêm nhiều loạt nữa, và những viên đạn định mệnh đã xuyên thủng ngực Che.

Thi thể đẫm máu của Che sau khi bị sát hại ngày 9/10/1967

Ngày 9 tháng 10 năm 1967, Che hy sinh ở tuổi 39. Qua những tư liệu này, chúng ta  càng cảm nhận rõ, điều mà chủ tịch Fidel Castro đã từng phát biểu: “Những giờ phút cuối cùng của đời Che trong tay lũ kẻ thù mà đồng chí khinh bỉ, hẳn phải là những giờ phút rất đắng cay với đồng chí. Nhưng không một ai được chuẩn bị tốt hơn để đương đầu với thử thách như vậy” Và cũng từ đó, Che trở thành một huyền thoại của thế kỷ 20, “Che trở nên bất tử chính vì có những kẻ không muốn anh sống”.

Bác sĩ Trần Võ ( Dịch từ Che Guevara - A revolutionary Life của Jon Lee Anderson)

(Ghi rõ nguồn http://che-vietnam.com khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.)

Haiche