Ngày 30/1/2009, Lãnh tụ Fidel Castro, đã có bài viết đăng tải công khai yêu cầu Mỹ trả lại căn cứ Hải quân Guantanamo cho Cuba. Nhưng giới phân tích cho rằng, Guantanamo là căn cứ quan trọng để quân Mỹ kiềm chế Cuba, khống chế biển Caribe và Mỹ Latinh. Cho dù Chính phủ Mỹ quyết định đóng cửa nhà tù Guantanamo, nhưng vẫn giữ lại căn cứ này.

Ngày 30/1/2009, Lãnh tụ Fidel Castro, đã có bài viết đăng tải công khai yêu cầu Mỹ trả lại căn cứ Hải quân Guantanamo cho Cuba. Nhưng giới phân tích cho rằng, Guantanamo là căn cứ quan trọng để quân Mỹ kiềm chế Cuba, khống chế biển Caribe và Mỹ Latinh. Cho dù Chính phủ Mỹ quyết định đóng cửa nhà tù Guantanamo, nhưng vẫn giữ lại căn cứ này.

Vì sao Mỹ có căn cứ quân sự Guantanamo trên lãnh thổ Cuba?

Cuối thế kỷ XIX, Cuba là thuộc địa của Tây Ban Nha; năm 1898, khi chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha kết thúc, Tây Ban Nha thua trận, Mỹ đã cướp Cuba từ tay Tây Ban Nha, đưa Cuba vào là nước bảo hộ của Mỹ, đồng thời xây dựng căn cứ hải quân ở Guantanamo.

Guantanamo thuộc bờ Vịnh Guantanamo, miền Đông Nam Cuba, là căn cứ quân sự sớm nhất và lớn nhất của Mỹ xây dựng ở nước ngoài, cũng là căn cứ quân sự hải ngoại duy nhất của Mỹ không quy định kỳ hạn trả lại. Hơn nữa từ năm 1959, sau Cách mạng Cuba thành công, đây lại là căn cứ quân sự hải ngoại Mỹ kiến lập trên lãnh thổ của một  nước "Cộng sản thù địch".

Năm 1901, Cuba tiến hành bầu tổng thống, Estrada Palma, công dân Mỹ trúng cử Tổng thống Cuba đầu tiên. Năm 1903, William Mckinley, Tổng thống Mỹ (thứ 25) và Palma đã ký "Dự luật sửa đổi Platte", với dự luật này, Cuba đồng ý cho Mỹ thuê vĩnh viễn một vùng 117km2 phần lục địa giáp Vịnh Guantanamo dùng làm căn cứ hải quân.

Theo Hiệp định, tiền thuê lúc đó là 2.000 đồng tiền vàng, tương đương khoảng 4.085 USD. Sau đó người Cuba cho rằng, đây là Hiệp định xâm lược lãnh thổ của đế quốc Mỹ, nên năm 1934 hai nước lại ký "điều ước bổ sung" quy định: Chỉ khi nào căn cứ này bị bỏ đi, hoặc hai bên hiệp thương đồng ý, thì Cuba mới có thể thu hồi căn cứ Guantanamo.

Năm 1959, sau khi Cách mạng Cuba thắng lợi, Chính phủ Cuba đã từng yêu cầu Mỹ trả lại căn cứ Guantanamo, từ chối nhận trả tiền thuê căn cứ này của Mỹ, đồng thời  kháng nghị Mỹ đã chiếm phi pháp Guantanamo của Cuba.Được biết, hiện nay tại Vịnh Guantanamo Mỹ có 2 sân bay, 1 bến cảng, 1 cửa hàng thương nghiệp lớn, 1 nhà máy làm nhạt nước biển, số quân Mỹ đóng ở đây hơn 9.500 người.

Từ năm 2001, sau chiến tranh Afghanistan, tại căn cứ Hải quân Guantanamo, quân Mỹ đã xây dựng một trại tập trung chuyên giam giữ phần tử Taliban và thành viên của tổ chức khủng bố Al-Qaeda.

Tên gọi thực của nhà tù này là "Trại câu lưu" Vịnh Guantanamo. Tháng 1/2002, đợt đầu tiên "người nghi vấn khủng bố" được bí mật đưa đến đây. Cho đến nay, lúc cao nhất nhà tù Guantanamo đã giam giữ trên 500 tù nhân thuộc 40 quốc gia; Mỹ đã huy động hơn 1.200 quân để canh giữ nhà tù này.

Vì sao quân Mỹ chọn Guantanamo để giam giữ "người nghi vấn khủng bố"? Chính phủ Mỹ cho rằng, do đối tượng tập kích của thành viên Al-Qaede là dân thường; Taliban không phải là chính phủ hợp pháp, cho nên giam giữ những tù nhân này không phải là tù binh chiến tranh; điều này có nghĩa là các tù nhân không thể được hưởng quyền lợi tù binh chiến tranh theo Công ước Geneva.

Thân phận của những tù nhân này là "nhân viên vũ trang phi pháp" hoặc "nhân viên vũ trang đối địch"; đem những người này giam giữ ở Guantanamo còn vì chủ quyền Guantanamo không thuộc Mỹ, cũng vì vậy mà Chính phủ Mỹ có thể khiến những "người nghi vấn khủng bố" không được phép hưởng những quyền lợi của Hiến pháp Mỹ như các tù nhân bị giam giữ trên lãnh thổ Mỹ.

Trước khi ông Bush giã từ cương vị Tổng thống, đã từng có ý định đóng cửa nhà tù Guatanamo, nhưng vấn đề nan giải nhất là di chuyển, bố trí tù nhân của nhà tù này như thế nào, cũng như sau khi di chuyển những tù phạm đến lãnh thổ nước Mỹ thì quyền lợi về pháp luật của những tù nhân sẽ hoạch định ra sao? Nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, khiến Chính phủ Bush khó xử lý và chưa dám quyết định.

Mỹ không bỏ căn cứ Guantanamo.

Giới phân tích cho rằng, cho dù Tổng thống Mỹ Obama quyết định đóng cửa "nhà tù phần tử khủng bố" trong căn cứ Guantanamo, nhưng điều này không đồng nghĩa với đóng cửa từ bỏ căn cứ này.

Đối với Mỹ, xem ra giữ lại căn cứ Guantanamo của Cuba, càng có tính hiện thực, vì căn cứ này có ý nghĩa chiến lược rất quan trọng về địa lý, chính trị và quân sự. Đầu tiên là, Vịnh Guantanamo là yết hầu ra vào biển Caribê, quân Mỹ án ngữ cửa khẩu này, là có thể bảo đảm  an toàn "sân sau".

Thứ hai, Cuba là quốc gia CNXH duy nhất ở Tây bán cầu khác biệt về hình thái ý thức với Mỹ, sự tồn tại của căn cứ Guantanamo như đóng "một cái đinh" vào trong nội cảnh Cuba.

Thứ ba, Vịnh Guantanamo là cảng thiên nhiên có cửa cảng nước sâu rất tốt, rất thuận tiện cho tàu thuyền và quân hạm Mỹ hoạt động tuần tiễu ở biển Caribê và vùng biển gần cũng như trên đường đi đến Mỹ Latinh đều có thể vào đây tiếp dầu, tiếp tế bổ sung vật tư hậu cần, tiến hành duy tu sửa chữa...

Rõ ràng, Mỹ sẽ không thể dễ từ bỏ điều ước sẵn có "thuê vĩnh viễn" y nguyên một căn cứ quân sự hải ngoại quan trọng mà họ đã tạo dựng hơn một thế kỷ trên một nước đối nghịch như Cuba.

(Theo antg.com.vn)